ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Ø Βυζαντινή ενδυμασία

Ø Βυζαντινή αρχαιολογία

Ø Βυζαντινές δυναστείες

Ø Η πόλη στο Βυζάντιο

Ø Κοινωνική ζωή στο Βυζάντιο

Ø Βυζαντινή εκπαίδευση

Ø Η διατροφή στο Βυζάντιο- Βυζαντινά εδέσματα και ποτά, μαγειρικά σκεύη

Ø Βυζαντινό νόμισμα

Ø Βυζαντινή εικόνα

Ø Το Βυζάντιο μέσα από χάρτες

Εξελίξεις ως τις αρχές του 6^ου αι.

                             

Σχεδιάγραμμα - Περίληψη

Αυτοκράτορες:

4^Ος αιώνας: - Ιουλιανός

                    - Θεοδόσιος Α’

5^ος αιώνας:- Θεοδόσιος Β’

                    -Ζήνων

Τέλος 5^ου- αρχές 6^ου αιώνα:   - Αναστάσιος

Αρχές 6^ου αιώνα:                      - Ιουστίνος Α’

Α. Οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα

Χαρακτηριστικά της οικονομίας

Ø κύρια πηγή πλούτου ήταν η γεωργία

Ø το κράτος ρύθμιζε τις οικονομικές εξελίξεις

Ø οι συναλλαγές γινόντουσαν με νόμισμα (εκχρηματισμένη οικονομία)

Ø  οικονομικά κέντρα ήταν οι πόλεις του ανατολικού τμήματος

Κοινωνικά προβλήματα

v Σταδιακά μεγαλογαιοκτήμονες αποκτούν τη γη

v  Οι μικροϊδιοκτήτες γίνονται εξαρτημένοι αγρότες ή πάροικοι στη γη τους

v  Βαριά φορολογία πλήττει αγρότες και αστούς.

                             Συνέπειες:

-   οι αγρότες καταφεύγουν σε μονές ή πόλεις

   - η συγκέντρωση φτωχών στις πόλεις προκαλεί ταραχές

 - οι αυτοκράτορες προσφέρουν σε αυτόν τον όχλο «άρτον και θεάματα» για να διατηρήσουν την ηρεμία.

Θετικά στοιχεία

ü  η επέκταση στην Ανατολή (Ερυθρά θάλασσα) φέρνει εμπορικές συναλλαγές και πλούτο

ü  πολυτελή προϊόντα της Ανατολής (μετάξι, υφάσματα, μπαχαρικά) διακινούνται προς τη Μεσόγειο

Β. Το γερμανικό πρόβλημα

o   Το 395 το Ρωμαϊκό κράτος χωρίζεται σε Ανατολικό και Δυτικό τμήμα

o    Το Δυτικό Ρωμαϊκό κράτος διαλύεται από επιθέσεις γερμανικών φύλων, που δημιουργούν πολλά γερμανικά βασίλεια. Ο Θευδέριχος, ιδρυτής του Οστρογοτθικού κράτους είναι ανεξάρτητος από το Βυζάντιο.

o    Το Ανατολικό κράτος εξουδετερώνει το γερμανικό κίνδυνο

-πείθοντας τους Γερμανούς να στραφούν προς τη Δύση

-εγκαθιστώντας τους στα εδάφη του

-δίνοντας στους αρχηγούς τους ανώτερες στρατιωτικές θέσεις

-υποκινώντας τελικά εξέγερση της αντιγερμανικής παράταξης,  που εξοντώνει τους Γερμανούς (400)

Γ. Πολιτιστικές εξελίξεις

§  στο Ανατολικό κράτος επιβάλλονται προοδευτικά τα ελληνικά πολιτιστικά στοιχεία

§  ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης (425), με 16 ελληνόφωνες και 15 λατινόφωνες έδρες διδασκαλίας

§  ψηφίζεται ο  Θεοδοσιανός κώδικας (438)

♦ περιέλαβε τα αυτοκρατορικά διατάγματα που είχαν εκδοθεί μετά το 312

♦ διευκόλυνε την απονομή δικαιοσύνης

( Στον παρακάτω σύνδεσμο βλέπετε ιστορικούς χάρτες :explorethemed.com/mapsEl.asp)

Η πάλη της Ορθοδοξίας με τις αιρέσεις και την αρχαία θρησκεία 

                                    Σχεδιάγραμμα - Περίληψη

-  αίρεση: παρέκκλιση από ορθή χριστιανική διδασκαλία- οικουμενικές σύνοδοι

-  αιρέσεις: Αρειανισμός, Νεστοριανισμός, Μονοφυσιτισμός

-  Ιουλιανός: προσπάθεια αναβίωσης ειδωλολατρίας(4ος αι. μ.Χ.)
- Θεοδόσιος: μέτρα κατά αρχαίας θρησκείας ( κλείσιμο ναών 
και μαντείων-Ολυμπιακοί αγώνες)

-  θρησκευτικός φανατισμός: βιαοπραγίες,καταστροφές, βανδαλισμοί 
- σύνεση μεγάλων πατέρων της εκκλησίας( Μ. Βασίλειος,
 Αγ. Γρηγόριος ο Θεολόγος, Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος, 
Αγ. Γρηγόριος Νύσσης): αξιοποίηση αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας,σύνθεση χριστιανισμού-ελληνισμού

Ο   Ιουστινιανός   και   το   έργο   του

                                    Σχεδιάγραμμα

- πολιτική Ιουστινιανού

- εσωτερική πολιτική ( πολιτικός, οικονομικός,θρησκευτικός , νομοθετικός τομέας )

- εξωτερική πολιτική ( αποκατάσταση Ρωμαϊκής Οικουμένης ---πόλεμος με Βανδάλους, Γότθους, Πέρσες, Σλάβους)

-  χαρακτηρισμός εξωτερικής πολιτικής και συνέπειες

- φιλόδοξο οικοδομικό πρόγραμμα ( αμυντικά έργα, θρησκευτικά έργα, έργα κοινής ωφελείας )

- Αγία Σοφία ( ρυθμός, αρχιτέκτονες, τρούλος,φωτισμός,σημασία )

Ο ρόλος της ελληνικής γλώσσας

"...Και δε γράψαμε το νόμο στην πατροπαράδοτη γλώσσα (λατινική) αλλά σ' αυτή την κοινή, την ελληνική, ώστε να γίνει γνωστός σε όλους, αφού θα μπορούν να τον καταλάβουν εύκολα..."

Απόσπασμα από τη Νεαρά VII, I, του Ιουστινιανού.

Ερωτήσεις

1)     Ποιο το πολιτικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού;

2)     Με ποιους τομείς της εσωτερικής πολιτικής 
ασχολήθηκε ο Ιουστινιανός;

3)     Τι γνωρίζετε για τη στάση του Νίκα;

4)     Ποιες οι ενέργειες του Ιουστινιανού 

στον οικονομικό τομέα;

5)     Ποιες οι ενέργειες του Ιουστινιανού στον θρησκευτικό τομέα;

6)     Ποιες οι ενέργειες του Ιουστινιανού στον νομοθετικό τομέα και ποια η σημασία τους;

7)     Ποιος ο στόχος της εξωτερικής πολιτικής και με ποιους λαούς συγκρούστηκαν οι Βυζαντινοί;

8)     Ποια η κατάσταση στη Δύση, στην Ανατολή και στο Βορρά;

9)     Πώς χαρακτηρίζεται η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού και ποιες οι συνέπειες;

10)Πώς χαρακτηρίζεται το οικοδομικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού και τι είδους έργα κατασκευάστηκαν;

11)Τι γνωρίζετε για την Αγία Σοφία;

12)Ποιοι οι αρχιτέκτονες της Αγία Σοφίας και ποια η καινοτομία που χρησιμοποίησαν  στο σχέδιο του ναού;

13)Ποια η σημασία του ναού;

Σχόλια: Δραστηριότητες με χάρτη: http://blogs.sch.gr/elearningblog/files/2011/10/map_Justinien_011.swf

Ο  Ηράκλειος  και  η  δυναστεία  του ( 7ος αι.) 

                                    Σ χ ε δ ι ά γ ρ α μ μ α

- οικονομική κρίση (αιτίες και συνέπειες)

- εξωτερικοί εχθροί (Σλάβοι, Πέρσες)

- αντιμετώπιση (κινητοποίηση δυνάμεων κράτους και ριζική μεταρρύθμιση)

- αντεπίθεση Ηρακλείου ( πολεμικές   ενέργειες, ολοκληρωτική   νίκη   κατά Περσών --- θρησκευτικός χαρακτήρας εκστρατειών )

- Θέματα ( ορισμός, αιτία δημιουργίας, διοίκηση, εξάπλωση )

- θεματικός στρατός (εθνικός στρατός, ελεύθεροι στρατιώτες αγρότες)

- εξελληνισμός αυτοκρατορίας

Ε ρ ω τ ή σ  ε ι ς

1)     Γιατί   το   Βυζάντιο   συγκλονίστηκε   από   σοβαρή   κρίση

      (τέλη 6^ου-αρχές 7^ου αι.) και  ποιες  ήταν  οι  συνέπειες;

2)     Ποιοι οι εξωτερικοί εχθροί επί Ηρακλείου και πώς αντιμετωπίστηκαν;

3)     Τι γνωρίζετε για τις πολεμικές ενέργειες του Ηρακλείου κατά των Περσών;

4)     Ποια   στοιχεία   αποδεικνύουν   τον   θρησκευτικό   χαρακτήρα   των εκστρατειών  κατά  των  Περσών;

5)     Τι ήταν τα θέματα, για ποιο λόγο  δημιουργήθηκαν και πως διοικούνταν;

6)     Τι γνωρίζετε για το θεματικό στρατό;

7)     Γιατί ο θεματικός στρατός ήταν πιο αξιόμαχος από τον μισθοφορικό;

8)      Ποια   στοιχεία   φανερώνουν   τον   σταδιακό   εξελληνισμό   του βυζαντινού   κράτους;   (να   αντλήσετε    πληροφορίες   από ολόκληρο το πρώτο κεφάλαιο ) 

                

Ο Ακάθιστος ύμνος χαρακτηρίζεται ως ένα αριστούργημα της βυζαντινής υμνογραφίας και σύμφωνα με το Συναξαριστή  δημιουργήθηκε το 626, μετά τη σωτηρία της Κωνσταντινούπολης από την πολιορκία των Αβάρων και των Περσών, οπότε και εψάλη για πρώτη φορά.

Σχόλια:   A.  Αυτοκρατορική τίτλωση και υπογραφή

       Η τίτλωση του βυζαντινού αυτοκράτορα διαμορφώθηκε σιγά-σιγά κατά τη διάρκεια της μακραίωνης βυζαντινής ιστορίας. Στην αρχή σύμφωνα με τη ρωμαϊκή παράδοση, περιλάμβανε, εκτός από το οικογενειακό όνομα του αυτοκράτορα, τα θριαμβευτικά του επίθετα και τους τίτλους της αυτοκρατορικής μεγαλειότητας και καμιά φορά εκφράσεις αφοσίωσης στο θείο. Αργότερα η μορφή της τίτλωσης απλουστεύεται. Τα θριαμβευτικά επίθετα και οι τίτλοι μεγαλειότητας καταργούνται. Κάποτε όμως παρατηρείται μεμονωμένη χρησιμοποίηση της παλιάς τίτλωσης από φιλόδοξους αυτοκράτορες ή σε δύσκολες ιστορικά στιγμές.

1.  Imperator Justinianus Alamanicus Gotticus, Francicus Germanicus Anticus Alanicus Wandalicus Africanus felix inclitus victor as triumphator semper Augustus

                                      (Νεαρά 541μ.Χ.,796)

Ἐν ὀνόματι τοῡ δεσπότου Ἰησοῡ Χριστοῡ τοῡ θεοῡ ἡμῶν Αὐτοκράτωρ Καῑσαρ Φλάβιος Ἰουστινιανός Ἀλαμανικός, Γοτθικός, Φραγκικός, Γερμανικός, Ἀντικός, Ἀλανικός, Bανδαλικός,Ἀφρικανός, εὐσεβής, εὐτυχής, ἔνδοξος, νικητής

τροπαιοῡχος, ἀεισέβαστος αὔγουστος

                                  ( Νεαρά 541μ.Χ.,695)

2. Ἐν ὀνόματι τοῡ δεσπότου Ἰησοῡ Χριστοῡ τοῡ θεοῡ ἡμῶν αὐτοκράτωρ καῑσαρ Φλάβιος Ἡράκλειος πιστός ἐν Χριστῷ ἡμερότατος μέγιστος εὐεργέτης εἰρηνικός Ἀλαμανικός, Γοτθικός, Φραγκικός, Γερμανικός, Ἀντικός, Ἀλανικός, Bανδαλικός,Ἀφρικανός, ἐρουλικός,γηπεδικός ,εὐσεβής, εὐτυχής, ἔνδοξος, νικητής ,τροπαιοῡχος, ἀεισέβαστος αὔγουστος               (Νεαρά 612 μ.Χ.)

3. Ἐν ὀνόματι τοῡ πᾱσιν ἀνθρώποις νομοθετήσαντος τά σωτήρια Χριστοῡ τοῡ ἀληθινοῡ Θεοῡ ἡμῶν αὐτοκράτωρ καῑσαρ Φλάβιος Λέων εὐσεβής, εὐτυχής, ἔνδοξος, νικητής τροπαιοῡχος, ἀεισέβαστος αὔγουστος (Νεαρά 886-910 μ.Χ.)

4. Ἐν ὀνόματι τοῡ Πατρός καί τοῡ Υἱοῡ καί τοῡ ἁγίου Πνεύματος Ἀλέξιος βασιλεύς πιστός ὀρθόδοξος καί αύτοκράτωρ Ρωμαίων ὁ Κομνηνός

(χρυσόβουλος λόγος 1082 μ.Χ.)

5. Ἐν ὀνόματι τοῡ Θεοῡ, ἀμήν. Ἰωάννης ἐν  Χριστῷ τῷ θεῷ πιστός βασιλεύς καί αὐτοκράτωρ Ρωμαίων ὁ Παλαιολόγος

   (Τρέβα 1342 μ.Χ.-τρέβα:προσωρινή ανακωχή εχθροπραξιών )

6. Μανουήλ  ἐν  Χριστῷ τῷ θεῷ πιστός βασιλεύς καί αὐτοκράτωρ Ρωμαίων ὁ Παλαιολόγος καί ἀεί αὔγουστος   

     (Τρέβα 1406 μ.Χ.)

2.  Κάνοντας κλικ στην παρακάτω διεύθυνση βλέπουμε τις δυναστείες των βυζαντινών αυτοκρατόρων: http://www.megarevma.net/Aftokratores.htm

Λαοί στον περίγυρο του Βυζαντινού κράτους

 (περιληπτικό σχεδιάγραμμα)

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

•  Σλάβοι (νομάδες με ιδιότυπη πολιτική οργάνωση, εγκαταστάθηκαν βόρεια Δούναβη, επιδρομές κατά Βυζαντίου,εντάχθηκαν σε κράοτς Αβάρων τον 7ο μ. Χ. αι.)
• Άβαροι (λαός ουννικής καταγωγής, ίδρυσαν ισχυρή αυτοκρατορία στην Κεντρική ευρώπη τον 6ο αι., έκαναν      επιδρομές στο Βυζάντιο και μαζί με Σλάβους πολιόρκησαν Θεσσαλονίκη)
• Κινήσεις Σλάβων ( τον 7ο αι. εγκαταστάθηκαν σε εδάφη ηπειρωτικής Ελλάδας και ίδρυσαν σκλαβηνίες=πολιτικά αυτόνομες νησίδες σλαβικού πληθυσμού ανάμεσα σε Έλληνες--- έκαναν λεηλασίες και επιθέσεις, δημιουργώντας προβλήματα στην επικοινωνία της πρωτεύουσας με τις επαρχίες---σταδιακά απέκτησαν οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις με Έλληνες και επηρεάστηκαν από ελληνικό πολιτισμό)
• Εξελληνισμός Σλάβων ( έγινε τον 9ο και 10ο αι. σταδιακά: αρχικά υποτάχθηκαν στρατιωτικά στο Βυζάντιο, μετά εκχριστιανίστηκαν και τέλος αφομοιώθηκαν κοινωνικά και εθνολογικά)

2. Οι Βούλγαροι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

α) ίδρυση βουλγαρικού κράτους

• Βούλγαροι-Βυζαντινοί ( Βούλγαροι: λαός ασιατικής καταγωγής με καλή στρατιωτική και πολιτική οργάνωση--- το 680μ.Χ.νίκησαν τα βυζαντινά στρατεύματα και κατέλαβαν περιοχή μεταξύ Δούναβη και Αίμου---ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Δ΄ υπέγραψε συνθήκη ειρήνης, ως έμμεση αναγνώριση βουλγαρικού κράτους)
• Βούλγαροι-Σλάβοι ( οι Βούλγαροι ήθελαν να υποτάξουν Σλάβους και από συγκρούσεις γεννήθηκε νέα φυσιογνωμία κράτους Βουλγάρων: οι Βούλγαροι έδωσαν το όνομα και την κρατική οργάνωση και οι Σλάβοι έδωσαν γλώσσα και λαϊκή βάση)

β) Σχέσεις με Βυζάντιο

• Πόλεμοι: υπήρξαν μεγάλες περίοδοι πολέμων Βουλγάρων και Βυζαντινών
• Εμπορικές συναλλαγές: στα διαλείμματα των πολέμων ρυθμίζονταν με συνθήκες
• Γλώσσα: η ελληνική ως επίσημη γλώσσα από τους ηγεμόνες(χάνους)
• Εκχριστιανισμός: το 864 μ. Χ. δέχτηκαν το χριστιανισμό και επηρεάστηκαν από βυζαντινό πολιτισμό

3.Η εξάπλωση των Αράβων

α. Ίδρυση και αρχές Ισλάμ

• ορισμός: μονοθεϊστική θρησκεία, ιδρυτής ο Μωάμεθ το 622---Ισλάμ=αφοσίωση και πίστη σε θέλημα Θεού
• συνέπεια: η ίδρυση Ισλάμ βοήθησε σε συνένωση Αράβων και εξάπλωσή τους, που επηρέασε παγκόσμια ιστορία 
• Μωάμεθ-προφήτης ( οδηγός καραβανιών σε Εγγύς Ανατολή , γνώρισε χριστιανισμό και ιουδαισμό, επηρεάστηκε και διακήρυξε αρχές ισλαμισμού---622=έτος εγίρας, δηλ. αποδημίας, διώχτηκε από Μέκκα σε Μεδίνα---622-633;Ισλάμ επεκτείνεται σε Αραβία)
• Κοράνι:=λόγος Θεού ( ιερό βιβλίο νέας θρησκείας, απιτούσε από πιστούς=μουσλίμ διάδοση θρησκείας με ιερό πόλεμο κατά απίστων =τζιχάντ---οι πιστοί που πέθαιναν στον ιερό πόλεμο ονομάζονταν μάρτυρες της πίστης και εξασφάλιζαν τον Παράδεισο)

β. Η επέκταση-παράγοντες και συνέπειες

• επέκταση Αράβων προς Βυζάντιο ( χαλίφης= τοποτηρητής και διάδοχος προφήτη ηγήθηκε εξόρμησης από τη χερσόνησό τους---ήττα βυζαντινού στρατού---κατακτήθηκαν οι γειτονικές ρωμαϊκές και περσικές επαρχίες, δηλ. Συρία, Παλαιστίνη, Αίγυπτος, Μεσοποταμία, Περσία ----τα ανατολικά σύνορα του Βυζαντίουπεριορίστηκαν στην οροσειρά του Ταύρου)
• λόγοι αραβικής επέκτασης ( εξάντληση Βυζαντινών και Περσών από μακροχρόνιους πολέμους, αντίθεση  μεταξύ κεντρικής εξουσίας και ανατολικών βυζαντινών επαρχιών που ήταν μονοφυσίτες , κατακτήθηκαν από Άραβες και εντάχθηκαν στο Χαλιφάτο(αραβικό κράτος)
• επέκταση Αράβων προς Δύση ( κατάκτηση παραλίων Β. Αφρικής τέλη 7ου αι.----πέρασαν το Γιβραλτάρ τον 8ο αι. και κατέλαβαν Ισπανία---ανακοπή προέλασης από Μαρτελάο στο Πουατιέ Γαλλίας)
• θαλάσσια επέκταση ( διεκδίκησαν κυριαρχία στην Μεσόγειο, ναυπήγησαν στόλο, κατέλαβαν Κύπρο, Ρόδο, Κω, Χίο, Κύζικο, πολιόρκησαν Κωνσταντινούπολη, αποκρούστηκαν με υγρό πυρ,επινόηση Σύρου Καλλίνικου και τον 9ο αι. κατέκτησαν Κρήτη και Σικελία)
• Συνέπειες ( διάσπαση μεσογειακού κόσμου, εδαφική συρρίκνωση Βυζαντινής αυτοκρατορίας και απώλεια αστικών κέντρων, μείωση αγροτικής παραγωγής, αρνητική επιρροή στο εμπόριο)

4. Εμπόριο και πολιτισμός Αράβων  

α. Ανάπτυξη εμπορίου

• μέσα 8ου αι. οι Άραβες  έγιναν μεταπράτες=έμποροι του διεθνούς εμπορίου λόγω της καλής γεωγραφικής θέσης Χαλιφάτου μεταξύ Ανατολής και Δύσης και της εκμετάλλευσης ορυχείων χρυσού και αργύρου δυτικής Αφρικής και Σαχάρας
• δημιουργήθηκαν εμπορικές αποικίες σε ακτές Ινδιών, ΝΑ Ασίας και Κίνας τον 9ο αι. και μπαχαρικά και άλλα είδη πολυτελείας πέρασαν στις βυζαντινές και αραβικές αγορές
• οι έμποροι του Ισλάμ καινοτόμησαν:συγκρότησαν εμπορικές εταιρείες, επινόησαν την εμπορική επιταγή, ανέπτυξαν πιστωτικό σύστημα(αργυραμοιβοί, τράπεζες)

β. Γράμματα, επιστήμες, τέχνες

• ιδρύθηκαν βιβλιοθήκες, πανεπιστήμια(Κόρδοβα, Βαγδάτη) αραβική λογοτεχνία δημοφιλής, βιβλιοπωλεία σε μεγάλες πόλεις, χαλίφες συλλέκτες χειρογράφων, μετάφραση έργων Ινδών, Περσών και Ελλήνων(έργα Αριστοτέλη και Νεοπλατωνικών επηρέασαν αραβική σκέψη και επιστήμη)
• αραβική τέχνη:ανεικονική, δανείστηκε τεχνίτες, υλικά και τεχνικές από Βυζάντιο----έργα:τεμένη(τζαμιά), αραβουργήματα(έργα μικροτεχνίας) από ελεφαντόδοντο 

 γ. επίδραση αραβικού πολιτισμού

• επιστημονικές ανακαλύψεις Αράβων:καθιέρωση ινδικής αρίθμησης(Μαθηματικά), οργάνωση μακρινών ταξιδιών (Γεωγραφία),υπολογισμός τροχιάςήλιου και πλανητών (Αστρονομία), ανακάλυψη θειικού οξέος και οινοπνεύματος (Χημεία), καθιέρωση νέων φαρμάκων και πολυπλόκων εγχειρήσεων ( Ιατρική)
• εισαγωγές νέων προϊόντων:χαρτί(κινεζική εφέρευση), καλλιέργεια βερίκοκου, αγκινάρας, βαμβακιού, λεμονιού, ζαχαροκάλαμου
• πολλές λέξεις αραβικής προέλευσης σε ευρωπαϊκές γλώσσες , όπως Άλγεβρα, ζενίθ, τζίφρα, τσεκ, μουσελίνα, σιρόπι, ταρίφα, αλκοόλ, αλχημεία, σαφράν κ.λ.π. 

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΟΙ ΣΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

http://didaskwistoria.blogspot.gr/2012/12/blog-post_10.html
δεξί κλικ-άνοιγμα δεσμού

ΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΕΙΔΟΣ- ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ- Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Δεξί κλικ -άνοιγμα δεσμού
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSB105/438/2912,11417/indexf_01.htm
Σύμφωνα με το υπόδειγμα του βιογραφικού σημειώματος του Παπαδιαμάντη φτιάξε το δικό σου

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΙΛΙΑΔΑΣ- ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΟΔΥΣΣΕΙΑ
ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ
Με δεξί κλικ- άνοιγμα δεσμού
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/OMHROS-ILIADA/paixnidia-Iliada.htm
Επίλεξε τις παρακάτω δοκιμασίες:

Επανάληψη στη Εισαγωγή στο Έπος

Επανάληψη στις αφηγηματικές τεχνικές

Διαφορές της Ιλιάδας από την Οδύσσεια

Διαφορές Ιλιάδας Οδύσσειας
	Ιλιάδα	Οδύσσεια
ύφος	δραματική πυκνότητα – έργο νεότητας	αφηγηματικό ύφος – έργο γηρατειών
θέμα	πολεμικό έπος: εξορμήσεις ελληνικών φύλων στα δυτικά παράλια Μ. Ασίας με σκοπό την εξασφάλιση νέων πατρίδων-συγκρούσεις-αποικισμός	μεταπολεμικό έπος:επιστροφή στις χώρες προέλευσης, αγώνας να ξαναπάρουν εξουσία-περιουσία. Εξορμήσεις εκτός ελλαδικού χώρου
κόσμος	πραγματικός χωρίς τέρατα-φανταστικές περιπέτειες	έντονο το παραμυθικό στοιχείο
πολιτικές δομές	ισχυρός ο θεσμός της βασιλείας – απόλυτη εξουσία βασιλιά	γέννηση πόλης – αντιπροσωπευτικά πολιτικά σώματα δίπλα στο βασιλιά
κοινωνικές δομές	κλειστή αριστοκρατική τάξη	άνοιγμα στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα
θεοί	άδικοι, εγωιστές, κινούνται από προσωπικά πάθη	ενεργούν με γνώμονα το δίκαιο – επικρατεί ηθική τάξη
κεντρικός ήρωας	Αχιλλέας:ορμητικότητα, παραφορά, έλλειψη μέτρου, τραχύτητα, υπερβολική ευαισθησία στο θέμα «τιμή»	Οδυσσέας: ψυχραιμία, σύνεση, εφευρετικότητα, επιμονή, καρτερικότητα
χαρακτήρας	πολεμικός, σκληρός	ήρεμος, ειρηνικός

ΚΑΛΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2015-2016

 

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ: Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΙΩΝΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ

330 (ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ) - 717 (ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ)

Εισαγωγή

Βυζάντιο: ονομάζεται το κράτος που αναδύθηκε σταδιακά από τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία στην Ανατολή με σημαντικότερα γνωρίσματα τη χριστιανική θρησκεία και τον ελληνικό πολιτισμό. 
Ο όρος βυζάντιο και βυζαντινή αυτοκρατορία είναι μεταγενέστεροι, οι κάτοικοι του βυζαντινού κράτους αυτοπροσδιορίζονταν ως Ρωμαίοι, Ρωμανία, κράτος Ρωμαίων, κλπ.

Ποιοι ήταν οι σημαντικότεροι σταθμοί στην πορεία μεταμόρφωσης του ρωμαϊκού κράτους σε βυζαντινό;

·         Η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης.

·         Η ανάδειξη του χριστιανισμού σε κρατική θρησκεία.

·    Η διαίρεση της αυτοκρατορίας στα χρόνια του Θεοδοσίου Α΄ (379-395) σε ανατολικό και δυτικό τμήμα.

1. ΑΠΟ ΤΗ ΡΩΜΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΡΩΜΗ

Το βυζάντιο συνδέει την ύπαρξη του με το έργο του ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α΄.

Χάλκινο άγαλμα του Κωνσταντίνου Α΄στην πόλη York της Αγγλίας

1. Ο Κωνσταντίνος για να ανορθώσει το ρωμαϊκό κράτος που βρισκόταν σε παρακμή πήρε τα ακόλουθα μέτρα:

•   Ίδρυσε μια νέα πρωτεύουσα στην Ανατολή, την Κωνσταντινούπολη.

•  Αναγνώρισε το δικαίωμα άσκησης της χριστιανικής λατρείας.

• Καθιέρωσε τη διάκριση της πολιτικής από τη στρατιωτική εξουσία (έτσι ώστε να μην ανακατεύεται ο στρατός στη διοίκηση του κράτους)

• Έθεσε στην κυκλοφορία ένα πολύ σταθερό χρυσό νόμισμα.

2. Γιατί ο Κωνσταντίνος αποφάσισε να ιδρύσει ένα νέο διοικητικό κέντρο στην Ανατολή, στη θέση του αρχαίου βυζαντίου;

Παρατηρήστε στο χάρτη πού βρίσκεται η Κωνσταντινούπολη και εξηγήστε γιατί η γεωγραφική της θέση ήταν σημαντική.

•  Είχε μοναδική γεωγραφική θέση: βρίσκεται στο σταυροδρόμι ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη, τον Εύξεινο Πόντο και την Μεσόγειο: μεγάλη εμπορική σημασία.

• Από το βυζάντιο ο Κωνσταντίνος μπορούσε να αποκρούσει ευκολότερα τους εξωτερικούς εχθρούς της αυτοκρατορίας: τους Γότθους από το βορρά (Δούναβης) και τους Πέρσες από την Ανατολή (Ευφράτης)

• Οι υπόλοιπες πόλεις της Ανατολής υπέφεραν από θρησκευτικές συγκρούσεις και έτσι δεν ήταν κατάλληλες για να γίνουν το νέο διοικητικό κέντρο της αυτοκρατορίας.

• Η Ανατολή, σε αντίθεση με τη Δύση, διέθετε ισχυρό πληθυσμό και οικονομία

•  Οι χριστιανοί, στους οποίους στηρίχθηκε ο Κωνσταντίνος, ήταν περισσότεροι στην Ανατολή.

3. Πώς οικοδομήθηκε η νέα πρωτεύουσα;

Παρακολουθήστε τα παρακάτω βίντεο που παρουσιάζουν σημαντικούς χώρους της νέας πρωτεύουσας: Τι σας θυμίζουν;

 Ο Ιππόδρομος (Byzantium 1200)

Το Φόρουμ του Κωνσταντίνου (Byzantium 1200)

 Τα τείχη (Byzantium 1200)

Ο Κωνσταντίνος οικοδόμησε το βυζάντιο σύμφωνα με το σχέδιο της Ρώμης: η πόλη απέκτησε νέα τείχη, επιβλητικές λεωφόρους, το φόρουμ (πλατεία) του Κωνσταντίνου, το Ιερόν Παλάτιον, τον Ιππόδρομο, εκκλησίες, λουτρά και δεξαμενές νερού.

Το 330 έγιναν τα εγκαίνια της πόλης που αρχικά ονομάστηκε Νέα Ρώμη αλλά επικράτησε η ονομασία Κωνσταντινούπολη. Σιγά σιγά οικοδομήθηκαν πολλές εκκλησίες και η πόλη απέκτησε χαρακτηριστικά χριστιανικής πόλης. Πολύ γρήγορα αυξήθηκε ο πληθυσμός: από 150.000 τον 50 αιώνα έφτασε σε 300.000 τον 6ο αιώνα.

4. Ποια ήταν η θρησκευτική πολιτική του Κωνσταντίνου και ποιοι λόγοι τη διαμόρφωσαν;

Ο Κωνσταντίνος κράτησε ευνοϊκή σχέση απέναντι στους χριστιανούς, γιατί θεωρούσε ότι οι χριστιανοί και η νέα θρησκεία θα ένωνε τον διαιρεμένο πληθυσμό του ρωμαϊκού κράτους. 

5. Με ποιες ενέργειες ο Κωνσταντίνος δείχνει τη θετική του στάση απέναντι στους χριστιανούς;

•   Εξέδωσε νόμους ευνοϊκούς για τους χριστιανούς.

•   Όταν ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτορας (324), σταμάτησαν οι διωγμοί των χριστιανών.

• Χρησιμοποίησε ένα σημαντικό χριστιανικό σύμβολο, το Χριστόγραμμα, στα νομίσματα του κράτους. 

Το Χριστόγραμμα: Μπορείτε να το διαβάσετε;

• Το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313): με το διάταγμα αυτό ο Κωνσταντίνος αναγνώρισε στους χριστιανούς το δικαίωμα να ασκούν ελεύθερα τη λατρεία τους και έτσι οι χριστιανοί αποκτούν ίσα δικαιώματα με τους οπαδούς των άλλων θρησκειών. 

Ο Κωνσταντίνος σε ψηφιδωτό της Αγίας Σοφίας

•  Ένα χρόνο αργότερα (325) ο Κωνσταντίνος συγκάλεσε στη Νίκαια της Βιθυνίας ένα συνέδριο (σύνοδος) με επισκόπους από όλο το ρωμαϊκό κράτος, για αυτό το λόγο η σύνοδος ονομάζεται Α΄ Οικουμενική Σύνοδος. Στη σύνοδο αυτή οι επίσκοποι διατύπωσαν την επίσημη διδασκαλία της εκκλησίας έναντι των αιρέσεων που είχαν ήδη εμφανιστεί. Από τότε έγιναν πολλές τέτοιες σύνοδοι με σκοπό την ειρήνευση της Εκκλησίας και της αυτοκρατορίας.     

                                  

 Ιουστινιανός

  Φύλλο εργασίας

Εξωτερική και εσωτερική πολιτική του αυτοκράτορα Ιουστινιανού

Περίληψη των εξελίξεων που έχουν μεσολαβήσει από την εποχή

του Μεγάλου Κωνσταντίνου έως την εποχή του Ιουστινιανού

Ι. Επί αυτοκράτορα Θεοδόσιου Α΄ αναγνωρίζεται ως επίσημη θρησκεία η χριστιανική και απαγορεύεται ως παράνομη κάθε άλλη θρησκεία (392 μ. Χ.). Έκτοτε ασκούνται διώξεις στους οπαδούς των παλιών θρησκειών, καταστρέφονται πάρα πολύ αρχαίοι ναοί και αγάλματα που αναπαριστούσαν τους θεούς του Ολύμπου και των άλλων πολυθεϊστικών θρησκειών.

Τι σκέψεις κάνετε εσείς γι’ αυτή την εξέλιξη;

ΙΙ. Μετά το θάνατο του Θεοδοσίου του Α΄ η ενιαία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χωρίζεται σε Ανατολική και Δυτική (395 μ. Χ.) και οι δύο γιοί του Θεοδοσίου μοιράζονται την εξουσία, έχοντας ο καθένας το δικό του θρόνο. Το ανατολικό τμήμα καταφέρνει να αντισταθεί στις επιθέσεις που σημειώνονται στα σύνορά του από λαούς που μετακινούνται από τα ανατολικά και βόρεια. Το δυτικό τμήμα όμως δεν καταφέρνει να επιβιώσει: κατά τη διάρκεια του 5^ου αιώνα μ.Χ. οι περιοχές του καταλαμβάνονται από λαούς όπως οι Βησιγότθοι (Ισπανία), οι Οστρογότθοι (Ιταλία), οι Βάνδαλοι (Δυτικά παράλια της Αφρικής), οι Βουργουνδοί (νότια Γαλλία), οι Φράγκοι (βόρεια Γαλλία και δυτική Γερμανία).
Η αποστολή μας

Θα ερευνήσουμε την εξωτερική και εσωτερική πολιτική του Ιουστινιανού, που υπήρξε Ρωμαίος Αυτοκράτορας από το 527 ως το 565 μ.Χ.

1.  Στρατηγοί

Μεταβείτε στη διεύθυνση http://www.fhw.gr/chronos/08/gr/p/index.html, επιλέξτε στην αριστερή λίστα την ενότητα Ιουστινιανός και μελετήστε το κείμενο στις ενότητες α) “ImperiunRomanum” και β) «Εξωτερική πολιτική».
1) Πώς κρίνετε το σχέδιο του Ιουστινιανού να αποκαταστήσει την παλιά ενιαία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία;
2) Θεωρείτε ότι ήταν ένα σχέδιο ρεαλιστικό, ότι ωφέλησε το κράτος του; Αιτιολογήστε τις απαντήσεις σας.

1.  Πολιτικοί επιστήμονες

Μεταβείτε στην παρακάτω διεύθυνση : http://www.fhw.gr/chronos/08/gr/p/index.html . Επιλέξτε από τη λίστα αριστερά το κεφάλαιο «Ιουστινιανός» και από εκεί το υποκεφάλαιο «Στάση του Νίκα».
1)Διαβάστε την αφήγηση των γεγονότων και κρατήστε σημειώσεις για να τα παρουσιάσετε στην ολομέλεια. Να έχετε υπόψη σας ότι οι λεγόμενοι Δήμοι ήταν αθλητικά σωματεία του ιππόδρομου, από τα οποία τα σημαντικότερα ήταν οι Πράσινοι (το πράσινο ήταν το χρώμα της ομάδας τους) και οι Βένετοι (το γαλάζιο ήταν το χρώμα της ομάδας τους).
2) Ποιες είναι οι σκέψεις σας για αυτό το ιστορικό επεισόδιο;

1.  Νομικοί

Μεταβείτε στην παρακάτω διεύθυνση : http://www.fhw.gr/chronos/08/gr/p/index.html . Επιλέξτε από τη λίστα αριστερά το κεφάλαιο «Ιουστινιανός» και από εκεί το υποκεφάλαιο «Νομοθετικό έργο». Αφού το μελετήσετε, διαβάστε και το σχετικό υποκεφάλαιο στο σχολικό βιβλίο.
Στη συνέχεια απαντήστε στις εξής ερωτήσεις:
1)Ποιο ήταν το νομοθετικό έργο του Ιουστινιανού;
2) Σε ποιο πρόβλημα απαντούσε;  Ενισχυτικά για τη δεύτερη ερώτηση διαβάστε και το απόσπασμα που ακολουθεί, το οποίο προέρχεται από ένα από τα νομικά έργα που συντάχθηκαν επί Ιουστινιανού. 
Απόσπασμα από το σχέδιο του Πανδέκτη : "...Επιθυμούμε η συλλογή μας που, με τη θέληση του Θεού, θα συνταχτεί από εσένα (Τριβωνιανέ), να ονομαστεί Digest ή Πανδέκτης, και κανένας νομικός δε θα τολμήσει κατόπιν τούτου να προσθέσει σχόλια σε αυτή, και να μπερδέψει με την απεραντολογία του την επιτομή του προαναφερθέντος έργου, όπως έγινε παλιότερα, γιατί όλο σχεδόν το δίκαιο είχε περιέλθει σε σύγχυση με τις αντίθετες απόψεις εκείνων που το ερμήνευαν". (Geanakoplos, D., Byzantium. Church, Society, and Civilization Seen through Contemporary Eyes, Chicago 1986, 75.)
3) Ποια ήταν η σπουδαιότητα του νομοθετικού έργου του Ιουστινιανού;

1.  Κοινωνιολόγοι

α)Μεταβείτε στην παρακάτω διεύθυνση : http://www.fhw.gr/chronos/08/gr/p/index.html . Επιλέξτε από τη λίστα αριστερά το κεφάλαιο «Ιουστινιανός» και από εκεί το υποκεφάλαιο «Εσωτερική πολιτική», από όπου θα διαβάσετε την τρίτη παράγραφο.
β) Μετά επιλέξτε από τη λίστα αριστερά το κεφάλαιο «Αγροτική Οικονομία» και από εκεί το υποκεφάλαιο «Μικρή ιδιοκτησία».
γ) Στη συνέχεια διαβάστε το εξής απόσπασμα: 

Ο Ιωάννης Χρυσόστομος περιγράφει την κατάσταση των γεωργών τον καιρό του Θεοδοσίου Α' (1 αιώνα περίπου πριν τον Ιουστινιανό)
"...αν εξετάσει κανένας πώς φέρονται οι Δυνατοί στους άθλιους και ταλαίπωρους γεωργούς, θα δει ότι είναι χειρότεροι από τους βαρβάρους. Γιατί σ' αυτούς που λιώνουν από την πείνα και καταπονούνται σ' όλη τους τη ζωή, επιβάλλουν ανυπόφορα τελέσματα και επίπονες αγγαρείες και τους φέρονται σαν να ήταν όνοι ή ημίονοι ή, πολύ περισσότερο, σαν άψυχα πράγματα. Και δεν τους αφήνουν να πάρουν ανάσα και τους ζητάνε τα μισθώματα (ενοίκια γης), είτε είχανε καλή σοδειά, είτε όχι, χωρίς διόλου να τους συμπονούν".
(Oμ. εις Mατθ. 61.3: PG 58.591. Aπό το: I. Καραγιαννόπουλος, Το Βυζαντινό Κράτος, Θεσσαλονίκη 1996, 87.)

Έχοντας διαβάσει αυτό το υλικό απαντήστε στις εξής ερωτήσεις:
1)   Ποιοι ήταν οι λεγόμενοι δυνατοί; Ποια είναι η συμπεριφορά τους προς τους «μη δυνατούς»;
2)   Σε ποιο πρόβλημα απαντούσαν τα συγκεκριμένα μέτρα του Ιουστινιανού; Με ποιο επίθετο θα χαρακτηρίζατε αυτό το πρόβλημα (δηλαδή σε ποια κατηγορία ανήκει);
3)   Πώς κρίνετε αυτά τα μέτρα;

Ιστορικοί της τέχνης Ι Μεταβείτε στην παρακάτω διεύθυνση http://www.fhw.gr/chronos/08/gr/pl/index.html Επιλέξτε από το πάνω μέρος της οθόνης τον «Πολιτισμό» και μετά επιλέξτε από τη στήλη αριστερά την «Τέχνη» και από εκεί τη 2η περίοδο. Από τη λίστα που εμφανίζεται θα μελετήσετε τα κείμενα για την «Αρχιτεκτονική» (μόνο την 1η παράγραφο) και για την «Αγία Σοφία», για να απαντήσετε στις εξής ερωτήσεις: 1)   Ποιες είναι οι αρχιτεκτονικές καινοτομίες που εισάγονται; 2)   Ποια κατηγορία κτιρίων αφορά η σημαντικότερη από τις καινοτομίες; Τι συμπέρασμα μπορούμε να συνάγουμε διαπιστώνοντας ποια είναι η κατηγορία κτισμάτων στην οποία εστιάζουν οι αρχιτέκτονες;  Ιστορικοί της τέχνης ΙΙ Μεταβείτε στη διεύθυνση http://www.360tr.com/34_istanbul/ayasofya/english/# για να περιηγηθείτε εικονικά στην Αγία Σοφία. 1)   Περιγράψτε το χώρο γενικά. 2)   Περιγράψτε τι σας έκανε περισσότερη εντύπωση.  3)   )Νομίζετε ότι ο θαυμασμός που εξέφραζαν οι σύγχρονοι του Ιουστινιανού για αυτή την εκκλησία είναι δικαιολογημένος;

8. Ιστορικοί της τέχνης ΙΙΙ
Μελετήστε το κείμενο στην παρακάτω διεύθυνση http://www.fhw.gr/chronos/projects/justinian/gr/general/g3c.html
1)   Τι καταλαβαίνετε ότι εννοεί με τον όρο «αυτοκρατορική εικονογραφία» ;
2)   Πώς εικονίζεται ο Ιουστινιανός στις εκδοχές που περιγράφονται;
3)   Γιατί παραγγέλλει ο Ιουστινιανός καλλιτεχνικά έργα που να αναπαριστούν τον ίδιο ή επιτεύγματα της δικής του πολιτικής; Ποιες είναι οι σκέψεις σας για αυτή την τακτική;

Ιστορικοί της τέχνης ΙΙΙ - Εργασία
1) Τι καταλαβαίνετε ότι εννοεί με τον όρο "αυτοκρατορική εικονογραφία";
- Με τον όρο αυτοκρατορική εικονογραφία εννοούμε την τάση που είχε ο Ιουστινιανός να προπαγανδίζει τις επιτυχίες του (πολιτικές, στρατιωτικές, θρησκευτικές) με παραστάσεις των θριάμβων του ίδιου, της οικογένειάς του ή και των συνεργατών του, σε πίνακες - ψηφιδωτά - γλυπτά - νομίσματα.
2) Πως εικονίζεται ο Ιουστινιανός στις εκδοχές που περιγράφονται;
- Στην πρώτη εκδοχή ο Ιουστινιανός εμφανίζεται ως θριαμβευτής στους αγώνες, στρατηλάτης, κατακτητής (έφιππο άγαλμα, πινάκια, μετάλλια).
- Στην δεύτερη εκδοχή εικονίζεται ως υπερασπιστής του Χριστιανισμού (Ραβέννα). Το ίδιο συμβαίνει και με τις απεικονίσεις της συζύγου του Θεοδώρας.
3) Γιατί παραγγέλλει ο Ιουστινιανός καλλιτεχνικά έργα που αναπαριστούν τον ίδιο ή επιτεύγματα της δικής του πολιτικής; Ποιες είναι οι σκέψεις σας γι' αυτή την τακτική;
- Είναι ένας τρόπος να αναδείξει το έργο του, τις επιτυχίες του, την προσφορά του, τόσο στην πολιτική όσο και στην θρησκευτική ζωή. Είναι ένας έξυπνος τρόπος γιατί η εικόνα αποτυπώνεται στην μνήμη όποιου τη βλέπει εύκολα και γρήγορα. Το έργο του έτσι μένει αθάνατο, αφού οι πίνακες και τα γλυπτά κρατούν ζωντανή την ανάμνηση των όσων έκανε αιώνια. 
- Αυτή όμως η τακτική που διάλεξε δείχνει την ματαιοδοξία του, την ανάγκη του να επιδεικνύεται και την προσπάθειά του να προβάλλει συνεχώς το έργο του.
ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ   

 δεξί κλικ -άνοιγμα δεσμού

http://www.slideshare.net/petfros/ss-6791061